حرف « كاف » در جمله « * ( كَما عَلَّمَكُمْ ) * . . . » كاف تشبيه است ، و جمله : * ( « ما لَمْ تَكُونُوا تَعْلَمُونَ » ) * از قبيل به كار بردن عام در مورد استعمال خاص است ، تا دلالت كند بر منتهاى بسيارى كه خدا از نعمتهاى بسيار و از تعليم بر مردم دارد و گرنه جا داشت بفرمايد : و چون امنيت يافتيد خدا را همانطور كه قبلا در مورد نماز خوف ، تعليمتان داد به ياد آوريد ، ولى اينطور نفرمود ، بلكه تعليم را عموميت داد ، و فرمود : خدا را همانطور كه چيزهايى به شما تعليم داد كه نمىدانستيد به ياد بياوريد و اين تعبير براى آن بود كه بر امتنان بر همه نعمتها و تعليمها دلالت كند و بنا بر اين معناى آيه چنين مىشود پس خدا را آن چنان به ياد آوريد كه يادآوريتان مساوى و برابر با اين نعمت باشد ، كه نماز در حال امن و در حال خوف و نيز همه شرايع دين را به شما تعليم كرد . * ( « وَالَّذِينَ يُتَوَفَّوْنَ مِنْكُمْ وَيَذَرُونَ أَزْواجاً وَصِيَّةً لأَزْواجِهِمْ » ) * . كلمه « وصية » در اينجا مفعول مطلقى است براى فعلى تقديرى ، و تقدير آيه « ليواصوا وصية » است ، و اينكه كلمه « حول » را با الف و لام تعريف كرده خالى از دلالت بر اين نيست كه آيه شريفه قبل از تشريع عده وفات يعنى چهار ماه و ده روز نازل شده چون زنان عرب جاهليت ، بعد از مرگ شوهران خود يك سال تمام در خانه مىنشستند ، يعنى شوهر نمىكردند ، و اين آيه شريفه سفارش مىكند به مردان كه براى همسران خود وصيتى كنند و مالى معين نمايند ، كه بعد از مرگشان به ايشان بدهند ، مالى كه كفاف مخارج يك سال ايشان را بدهد ، بدون اينكه از خانه هاى خود اخراج شوند ، چيزى كه هست از آنجايى كه اين تعيين مال ، حق زنان است و حق چيزيست كه هم مىتوان آن را استيفا كرد و هم از آن صرف نظر نمود ، لذا مىفرمايد : اگر زنان شوهر مرده در اين مدت از خانه شوهر بيرون شدند ، ديگر شما ورثه شوهر تقصيرى در ندادن آن مال نداريد ، و يا اگر خواستند بطور شايسته شوهر كنند ديگر شما مسئول نيستيد ، و اين نظير سفارشى است كه به اشخاص مشرف به مرگ كرده كه چيزى از مال خود را براى والدين و خويشاوندان وصيت كنند و فرمود : « كُتِبَ عَلَيْكُمْ إِذا حَضَرَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ إِنْ تَرَكَ خَيْراً الْوَصِيَّةُ لِلْوالِدَيْنِ وَالأَقْرَبِينَ بِالْمَعْرُوفِ حَقًّا عَلَى الْمُتَّقِينَ » « 1 » . و از آنچه گذشت اين معنا روشن گرديد كه آيه مورد بحث به وسيله آيه شريفه اى كه عده وفات را چهار ماه و ده روز معين كرده ، و نيز به آيه اى كه براى زنان داراى فرزند ، هشت يك و براى زنان بى اولاد چهار يك مال شوهر را ارث معين مىكند ، نسخ شده است .

--> ( 1 ) سوره بقره ، آيه 180